OGRZEJ SIĘ ZIELENIĄ

Energoflora

Przedsiębiorstwo Ogrodnicze "Energoflora" Lech Budzynowski sp.j
29-100 Włoszczowa
ul.Dworcowa 33
tel.041-3942703 lub kom.508-187-118
fax 022-6690779 mail:energoflora@energoflora.pl
Energia jest wszędzie

ŚLAZOWIEC PENSYLWAŃSKI



(malwa pensylwańska)
(Sida hermaphorodita R.)



  Charakterystyka botaniczna, pochodzenie i morfologia;
  Wymagania klimatyczno-glebowe;
  Agrotechnika;
  Perspektywy uprawy;
  Znaczenie gospodarcze;
  Możliwości wykorzystania.



Charakterystyka botaniczna

  Rodzaj Sida należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae), obejmuje kilkaset gatunków roślin jednorocznych, wieloletnich i krzewów występujących w tropikalnych i subtropikalnych strefach kuli ziemskiej. W Polsce Sida hermaphorodita nazywana jest ślazowcem pensylwańskim, malwą pensylwańską a niekiedy sidą. Gatunek siada hermaphorodita jest rośliną wieloletnią, polikarpiczną o corocznie zamierających pędach. Dzięki istnieniu pączków wzrostowych na korzeniach w strefie przyłodygowej, roślina corocznie odrasta zwiększając liczbę łodyg od jednej w pierwszym roku do kilkunastu w drugim i 20-30 trzecim i czwartym i następnych latach. Nasiona ślazowca uzyskane w warunkach Polski bezpośrednio po zbiorze słabo kiełkują. Maksymalna zdolność kiełkowania uzyskują dopiero po specjalistycznym uszlachetnieniu w pierwszym roku od zbioru. Dłuższe przechowywanie prowadzi do stopniowego spadku liczby kiełkujących nasion. Niska zdolność kiełkowania w znacznym stopniu spowodowana jest występowaniem nasion twardych. Nad powierzchnią gleby, po skiełkowaniu nasion, pojawiają się okrągławe liścienie. Następnie co 5-7 dni, wyrastają ogonkowe liście skrętolegle osadzone na łodydze. Pierwszy liść ma niewielką, prawie trójkątną blaszkę o ząbkowanych brzegach. Blaszki następnych liści składają się z 2-7 klap.
  Na przykładzie kształtu liści można zaobserwować duży polimorfizm u ślazowca pensywańskiego. W łanie występują rośliny z liśćmi o obszarach wąskich, długich klapkach oraz rośliny tworzące liście o klapkach szerokich i krótkich. Można więc wyodrębnić formy mniej ulistnione, tzw. Łodygowe, bardziej przydatne do spalania (biomasa) i formy silniej ulistnione, bardziej predestynowane do produkcji biogazu oraz jako pasza dla zwierząt.. Między tymi dwoma skrajnymi kształtami występuje wiele form pośrednich. Blaszki liściowe mogą mieć bardziej intensywną, ciemnozieloną przez jasnozieloną do seledynowej. Liście pokryte są mniej lub bardziej włoskami, co jest szczególnie widoczne na młodych liściach. W roku zasiewu rośliny rosną wolno, co niestety sprzyja zachwaszczaniu plantacji. W 50 dni od wschodów pojedyncza, delikatna roślina osiąga wysokość 11-18 cm, a u jej podstawy widać formujące się pączki. Pod koniec okresu wegetacyjnego wysokość pędu mieści się w granicach 40-70 cm, a niektóre rośliny zakwitają. W kolejnych latach wegetacji pędy są dobrze ulistnione, okrągłe o średnicy 5 do 40 mm. Grubość pędów w dużym stopniu zależy od rozstawy roślin. Ich wysokość pod koniec okresu wegetacji może przekraczać 400 cm. Pąki kwiatowe pojawiają się w czerwcu. Kwiaty są obupłciowe (kilkaset na jednym pędzie, a na roślinie około 8 tyś. sztuk), zebrane są w kwiatostany typu podbaldacha, o białych drobnych płatkach. Kwitnienie trwa około 6 tygodni i przypada na okres od lipca do września. Stosunkowo długi okres kwitnienia powoduje, że obok dojrzałych owocostanów równocześnie występują kwitnące pędy, które kwitną aż do przymrozków. Kwitnące rośliny oblatywane są głownie przez pszczoły. Pierwsze owoce, którymi są 5-8 nasienne rozłupnie, dojrzewają nierównomiernie, zwykle na przełomie sierpnia i września. Nasiona są jasnobrązowe, stosunkowo drobne, o masie 1000 nasion 2-3 g, trudno wymłócające się. Nasiona nie opadają, co umożliwia ich zbiór razem z zaschniętymi łodygami. ¦lazowiec pensylwański, jako roślina wieloletnia, wykształca silny system korzeniowy. W pierwszy roku rozwija się on wolno, lecz w następnych intensywnie się rozrasta. Korzeń główny już w trzecim roku wegetacji sięga w głąb gleby ponad 120 cm. W płaszczyĽnie poziomej korzenie rozprzestrzeniają się na odległość 70-100 cm. Część korzeni bocznych rośnie poziomo tuż pod powierzchnią gleby i na nich, szczególnie w części przyłodygowej, tworzą się pączki wzrostowe. Z pączków tych wiosną wyrastają nowe pędy. na górę

Wymagania klimatyczno - glebowe

  Ślazowiec pensylwański nie ma specjalnych wymagań w stosunku do gleby i klimatu. Udaje się na wszystkich typach gleb, nawet na piaszczystych V klasy bonitacyjnej, pod warunkiem dostatecznego ich uwilgotnienia. W naszych warunkach jego długowieczność została określona na 20-30 lat. Trwające obserwacje nie wykazały, aby ślazowiec wymarzał w czasie ostrych zim lub wysychał w czasie upalnych i suchych lat. Dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu jest to roślina odporna na okresowe susze, doskonale nadająca się do uprawy we wszystkich rejonach kraju. Jednak na glebach żyĽniejszych wytwarza zdecydowanie większą masę nadziemną niż na ubogich. Przy niedostatku opadów plony biomasy są znacznie niższe. Nasiona ślazowca zaczynają kiełkować w temperaturze ok. 100C. na górę

Agrotechnika

  Dla ślazowca jako wieloletniej kultury, szczególne znaczenie ma dobre przygotowanie pola przed założeniem plantacji. W pierwszym rzędzie chodzi o zapewnienie równomierności wysiewu nasion, ich kiełkowania i wschodów nasion. Młode rośliny ślazowca potrzebują do normalnego wzrostu światła, stąd też są wrażliwe na zachwaszczenie. Dlatego pole powinno być dobrze odchwaszczone i nie powinno zaskorupiać się. Odchwaszczanie może odbywać się drogą chemiczną jak również poprzez mechaniczne zabiegi agrotechniczne jest to szczególnie ważne w pierwszy roku uprawy. W latach następnych chwasty nie są tak groĽne, gdyż ślazowiec rozwijając bogatą masę zieloną, skutecznie je zagłusza.
¦lazowiec pensylwański może być rozmnażany zarówno generatywnie (przez nasiona) jak i wegetatywnie przez różne części rośliny. Jednak najczęściej plantację zakłada się wysiewając nasiona.
  Siew jest jedną z najważniejszych czynności w agrotechnice ślazowca. Musi on zapewniać określone zagęszczenie roślin na jednostce powierzchni, odpowiednie ich rozmieszczenie i możliwie jak najbardziej wyrównaną głębokość przykrycia nasion. Przedstawione wymagania zostaną spełnione przez zastosowanie siewu maszynowego, który równocześnie zmniejsza pracochłonność uprawy. Bezpośrednio na pole uszlachetnione nasiona ślazowca pensylwańskiego wysiewamy w kwietniu. Szeroka rozstawa rzędów (60-70cm) ułatwia międzyrzędowe zabiegi pielęgnacyjne w latach następnych. Uszlachetnione nasiona można też wysiewać w marcu do rozsadnika, wazonów torfowo-glebowych lub do palet i wysadzać w kwietniu lub maju ukorzenione siewki. Ze względu na niewielki rozmiar nasion, głębokość ich umieszczenia nie powinna przekraczać 1-1,5 cm. Możliwy jest wysiew nasion przy użyciu zwykłych siewników zbożowych lub buraczanych w ilości 3-8 kg/ha. Wysiewając ślazowca przy pomocy siewnika zbożowego należy wcześniej wymieszać nasiona z trocinami lub innym podobnym materiałem w celu równomiernego wysiewu tych drobnych nasion. Rozwój techniki rolniczej stwarza też i inne możliwości prawidłowego wysiewu.
  Oprócz rozmnażania generatywnego, można z powodzeniem wykorzystać sposób wegetatywny. Do rozmnażania wegetatywnego służą odcinki korzeni lub fragmenty pędów nadziemnych. Sadzonki przygotowuje się bezpośrednio przed sadzeniem, wykopując podziemną część roślin i tnąc korzenie na odcinki długości 8-10 cm. Z dobrze wykształconej 3-4 letniej kępy można uzyskać 20-30 sadzonek, które następnie sadzimy na głębokość 5-8 cm. Przygotowanie sadzonek, jak i ich wysadzanie powinno być dokonane przed wiosennym odrastaniem łodyg, gdyż pojawiające się pączki bardzo łatwo ulegają obłamywaniu, co prowadzi do gorszego i opóĽnionego ukorzeniania.
Nawożenie ślazowca uzależnione jest od kierunku użytkowania plantacji, typu gleby, uwilgotnienia, czynników meteorologicznych itp. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że z nawozów mineralnych ślazowiec najsilniej reaguje na azot, którego dawka wynosi nawet 250 kg/ha. Jednak należy przeanalizować efektywność ekonomiczną przed każdym nawożeniem azotem. Nawożenie fosforowe i potasowe jest również niezbędne, a dawki powinny być ustalone na podstawie analizy gleby. Przeprowadzone badania dowodzą, że optymalne nawożenie ślazowca uprawianego na cele pastewne wynosi 80-100 kg/ha P2O5 zaś K2O około 150 kg/ha.
  Nieco inaczej przedstawia się sytuacja, kiedy planujemy pozyskiwać nasiona. W tym przypadku nawożenie potasowe pozostaje bez zmian (około 150 kg/ha), fosforowe należy ograniczyć do 60-90 kg/ha, zaś azotowe do 100kg/ha. Z kolei najwyższy plon łodyg uzyskuje się przy następujących dawkach: zwiększenie do 90-120 kg/ha P2O5 , zmniejszenie dawki potasu do 50-100kg/ha oraz azotu do 100-150 kg/ha. Właśnie takie nawożenie można zalecać na plantacjach energetycznych ślazowca pensylwańskiego.
Użytkowanie ślazowca na cele pastewne bądĽ też z przeznaczeniem do produkcji biogazu rozpoczyna się już w drugim roku uprawy. Pierwsze koszenie roślin przypada w maju, drugie w lipcu-sierpniu, kiedy rośliny osiągają 100-150 cm wysokości, tworzą pączki kwiatowe i kwitną. W naszych warunkach możliwe jest również zebranie trzeciego pokosu tak około paĽdziernika. Należy też wziąć pod uwagę fakt, że intensywne użytkowanie ślazowca obniża trwałość plantacji.
  Zbiór ślazowca na nasiona łączyć można ze zbiorem łodyg przeznaczonych na cele energetyczne. Okres zbioru jest dość długi i uzależniony od warunków pogodowych, stanu gleby warunkujące użycie maszyn itp. Za optymalny termin zbioru uważany jest koniec września-listopad (po przymrozkach). Nawet przy bardzo opóĽnionym terminie zbioru (grudzień) nie ma obawy o większe straty w plonach nasion, dzięki ich słabemu osypywaniu. Grudniowy termin zbioru dotyczy uprawy ślazowca, np. na osadach pościekowych lub na terenie tzw. lagun w których gromadzone są ścieki komunalne. W takich warunkach użycie maszyn do zbioru łodyg ślazowca jest możliwe dopiero po zamarznięciu podłoża. na górę

Perspektywy uprawy

  Trwałość plantacji ślazowca, wielokierunkowość jego uprawy oraz duże możliwości adaptacyjne do różnych warunków klimatyczno- glebowych, wskazują na potencjalne możliwości wzrostu powierzchni zajmowanej przez ten gatunek. Mogą to być zarówno tereny zdegradowane chemicznie, hałdy pokopalniane, wysypiska komunalne i śmietniki. ¦lazowiec pensylwański może być uprawiany na zboczach terenów erodowanych i generalnie na gruntach wyłączonych z rolniczego użytkowania.
Ze względu na potrzebę ochrony środowiska najbardziej przyszłościowym kierunkiem użytkowania ślazowca wydaje się być produkcja biomasy na cele energetyczne. Formy łodygowe są najodpowiedniejsze do spalania, a liściaste do produkcji biogazu. Jesienią, po przymrozkach, ślazowiec gubi liście, a łodygi tracą wilgotność. Zebrane w tym stanie nadają się do bezpośredniego spalania, wytwarzania brykietów opałowych bez konieczności dosuszania, czy też peletów. Przykłady takich rozwiązań stają się w Polsce coraz bardziej popularne, a większość firm uważa, że ślazowiec pensylwański jest nawet cenniejszym surowcem energetycznym niż np. wierzba ze względu na niższą zawartość wody.
  Szybki wzrost i stosunkowo duża wysokość roślin , powodują że można wykorzystać ten gatunek do obsadzania przydrożnych pasów (żywopłoty) w celu izolowania ogrodów i działek warzywnych od szkodliwego wpływu pojazdów mechanicznych. Spełniać też może funkcję ochronną dla dzikiego ptactwa. Jako gatunek charakteryzujący się dużą zawartością związków białkowych w liściach i młodych pędach oraz dużą wydajnością zielonej masy, może stanowić uzupełnienie bazy pokarmowej dla zwierzyny leśnej jak i domowej.
Ostatnie badania dowiodły, że rysuje możliwość interesującego kierunku wykorzystania ślazowca, a mianowicie jako surowca zielarskiego. Okazało się, że liście i korzenie zawierają śluz w ilościach porównywalnych do prawoślazu lekarskiego.
Prowadzone są również badania dotyczące wykorzystania suchych łodyg ślazowca jako podłoża do produkcji grzybni i grzybów oraz zastosowania w biologicznych oczyszczalniach ścieków. Barierę dla szybkiego wzrostu powierzchni uprawy tego gatunku stanowić może ograniczoność dobrej klasy uszlachetnionego materiału siewnego i nasadzeniowego. na górę

Znaczenie gospodarcze. Możliwości wykorzystania.

  Najważniejszym obecnie kierunkiem użytkowania ślazowca jest wykorzystanie jego biomasy jako odtwarzalnego Ľródła energii. Doskonale nadają się do produkcji brykietu opałowego czy peletów.. Łodygi ślazowca w wartościach ciepła spalania porównywalne są z drewnem bukowym. Należy też wspomnieć, że cieńsze łodygi ślazowca charakteryzują się większym ciepłem spalania, a na taką cechę plantator może wpływać przez dobór odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.
  Inną zaletą (wg. nas w przyszłości jedną z najważniejszych) tej rośliny jest to, że istnieje możliwość wykorzystania jej jako rośliny pastewnej w żywieniu zwierząt ze względu na dużą, sięgającą ponad 20 procent, zawartości związków białkowych. Badania przeprowadzone w naszym gospodarstwie nad ślazowcem ujawniły, że roślina stosowana w celach pastewnych, nie ustępuje lucernie czy kończynie. Zawartość związków białkowych w liściach ślazowca jest nawet nieco wyższa, bo dochodzi do 30 procent w okresie, gdy wysokość rośliny nie przekracza 1,3 m. Najlepiej zbierać go, gdy zawiązują się pąki kwiatowe, mniej więcej w połowie maja, wtedy też daje najwartościowsze plony. Należy pilnować tego terminu, bo opóĽnienie zbioru do fazy kwitnienia spowoduje spadek zawartości białka. Stosowanie ślazowca w celu żywieniowym zwierząt, może rozwiązać problem pasz w wielu gospodarstwach rolnych. Naukowcy z Katedry Szczegółowej Uprawy Roślin lubelskiej AR stwierdzili, a nasze gospodarstwo jest tego potwierdzeniem, że zielona masa ślazowca chętnie zjadają: bydło, trzoda chlewna , owce, drób a także konie. Można z niej sporządzać wartościowe kiszonki dla bydła, szczególnie po dodaniu komponentów węglowodanowych np. kukurydzy czy melasy. Zbierany w odpowiednim czasie ślazowiec jest wartościową zieloną masą pastewną.
Pasza i energia to nie wszystko. ¦lazowiec jest również rośliną miododajną. Wydajność miodowa wynosi do 143 kg . hektara.
Kolejną zaletą tej rośliny jest możliwość wykorzystania jej w przemyśle celulozowo-papierniczym, ponieważ zawartość celulozy, żywic i wosku w łodygach ślazowca jest porównywalna ze świerkiem i sosną, o czym świadczy opinia Instytutu Celulozowo-Papierniczego w Łodzi. Trwałość plantacji ślazowca wydaje się czynić ten gatunek wyjątkowo nadającym się do rekultywacji terenów zdegradowanych chemicznie oraz ponownego wykorzystania gruntów odłogowanych. ¦lazowiec pensylwański może służyć też do nasadzeń w pasach przydrożnych, chroniących inne uprawy przed zanieczyszczeniami komunikacyjnymi, a także do tworzenia tzw. remiz śródpolnych. Jako roślina kwitnąca aż do przymrozków jesiennych stanowi również dobry pożytek pszczeli. ¦lazowiec zawiera też substancje zbliżone do żywokostu lekarskiego i może być wykorzystany w przemyśle farmaceutycznym.
Wszystkie te walory sprawiają, że obserwuje się ogromny wzrost zainteresowania uprawą ślazowca pensylwańskiego.



Opracował:
mgr inż. Krzysztof Olkowski
Literatura:
Opracowania AR Lublin,
Prof. Halina Borkowska,
Prof. Bolesław Styk

na górę

MISKANTUS ŚLAZOWIEC TOPINAMBUR WINOROŚL ROŚLINY OZDOBNE PARTNERZY GALERIA OFERTA